SAKARYA MEYDAN MUHAREBESİ 22’NCÜ GÜN (13 EYLÜL 1921)
KURTULUŞA VE CUMHURİYETE GİDEN YOL SAKARYA
Sabahın ilk ışıkları ile Mürettep Kolordu’nun askerleri uykusuz gözlerle yeni bir hücuma kalktıklarında karşılarında pek kuvvet kalmamıştı. Yunan Ordusu 12/13 Eylül gecesi, Sakarya köprülerini ve çekilen kuvvetleri koruyan 7’nci Tümen hariç, bütün kolordularını nehrin batısına geçirmeye muvaffak olmuştu.
Mürettep Kolordu Komutanı Albay Kâzım, tümenlerine emrini vermişti; ‘’Karşılarındaki düşman süratle atılacak ve Sakarya doğusunda hiçbir Yunan askeri bırakılmayacak.’’ Bu emre dayanarak birlikler ileri harekata başladılar. Artık mermisi azalmış ve hatta bitmiş askerin son çare olarak süngüye kalmıştı. Son günlerde cephanesi tükenen bazı ağır toplar geriye alınmıştı. Topçu mühimmatımız yeterli olmuş olsaydı, Yunan Ordusu Sakarya üzerinde bulunan bu köprülerden bu kadar rahat geçemezdi.
Mürettep Kolordu Komutanı saat 09.00’da Cephe Komuta İsmet Paşa’ya Sakarya doğusunda düşman kalmadığını bildirdi. Yunan Ordusu köprü ve demiryolunu tahrip etmiştir. Ordumuz Sakarya batısında yapacağı ileri harekatın ikmalini artık ya Konya üzerinden veya Sakarya kuzeyinden yapması gerekiyordu.
Dün gece Fettahoğlu köprüsünden Sakarya’nın batısına geçen Mürettep Tümen, güneş doğarken bu sefer Sivrihisar baskını için kuzeye doğru yürüyüşe geçti. Yolda telefon hattına saplama ile girilerek, Rumcayı gayet güzel konuşan Teğmen Fehmi vasıtasıyla Sivrihisar Yunan garnizonu ile temasa geçildi. Yunanlıların durumdan habersiz oldukları anlaşılınca baskınla ilçe ele geçirildi. 400 kişilik Yunan garnizonu neye uğradığını şaşırmış ve bir kısmı sağa sola kaçışarak canlarını kurtarabilmişti. İçlerinde bir yüzbaşı ve bir teğmen olan iki doktorla 25 kişi, ayrıca 39 düşman yaralısı Türklere esir düşmüştü. Buradaki bir esir kampında bulunan 400 Türk esiri kurtarıldı.
Mustafa Kemal Paşa bugün akşama doğru Başkomutanlık Karargahı’nı Polatlı’ya taşımış ve Cephe Komutanlığı’na verdiği bir emirle de düşmanın piyade ile takviye edilmiş süvari tümenleriyle takibini, diğer kuvvetlerin Sakarya doğusunda kalarak yeniden düzenlenmelerini ve ikmallerinin sağlanmasını istiyordu.
Yeni düzenlemeye göre altı grup ve Mürettep Kolordu lağvediliyor, bunların yerine Kur. Alb. Halit (Karsıalan) komutasında Kocaeli Grubu ve üçer tümenli beş kolordu kuruluyordu. Bu düzenleme sonucunda aynı zamanda milletvekili olan 3’üncü Grup Komutanı Yusuf İzzet (Met) Paşa ve cephede er olarak görev alan bazı milletvekilleri Meclis’e döneceklerdi.
Sakarya Savaşı sona erdiğinde Türk kayıpları: 5.713 şehit, 17.699 yaralı, Yunan kayıpları için ise Yunan askeri tarihi şöyle yazıyor: “Yunan ordusu kuvvetinin %50’sini savaş alanında bıraktı.”
Prof. Toynbee diyorki: “Bu savaş, içinde yaşadığımız yüzyılın en büyük savaşlarından biridir’’
Dünya harp tarihine “En Uzun Meydan Muharebesi“ Türk istiklal savaşı tarihine de;
“Subay Muharebesi” diye geçen Sakarya destanı 22 gün ve 22 gece devam etmiş ve 13 Eylül günü Yunanlı’ların Sakarya doğusunu tamamen terk etmeleriyle sona ermiştir. Sakarya batısına taşınan Yunanlılar 22 Eylül’e kadar da AFYON-SEYİTGAZİ-ESKİŞEHİR hattına çekilip bu hatta tutunmuştur. Bir yıl sonra gerçekleştirilen Büyük Taarruz harekatı ile vatan toprakları düşman düşmandan temizlenmiştir.
