SAKARYA MEYDAN MUHAREBESİ 1’NCİ GÜN (23 AĞUSTOS 1921)

Yunan Ordusunun hedefi Milli Mücadelenin merkezi olan Ankara’dır.

Savaşın ilk günü Yunan birlikleri istedikleri şekilde mevzilerimize yanaşamadılar. Özellikle süvari kolordumuz bazı Yunan birliklerinin ilerlemelerini yavaşlatmıştı. Polatlı batısında bulunan Yunan 7’nci Tümeni, Sakarya nehir batısına yerleşmekle vakit geçirdi. Yunan Ordusunun asıl planı Sakarya nehrine çatmadan nehrin güneyinden geçerek üç piyade tümeni ve bir süvari Tugaylı güçlü 2’nci kolorduları ile Mangal Dağı kesiminde kuşatıcı bir manevra yapmaktı.

Düşmanın karşısında 2’nci Grubumuz bulunuyordu. Grup savaşın başlamasından iki gün önce, mevzilerini yapmaya başlamıştı. Doğal olarak bu kısa sürede yeterince tahkimat da yapılamamıştı.23 Ağustos günü hava kapalıydı. Öğle saatlerinde yağmur başladı ve gittikçe şiddetlendi. Fırtınanın görüşü kısıtlamasından faydalanan 1’inci Yunan Tümeni, Mangal Dağ’ını savunan 5’inci Türk Tümeni mevzilerinin 1.000 metre yakınına kadar sokulmayı başardı. Şiddetli yağmur ve fırtına ortalığı bir mahşer yerine çevirdi.

1’inci Yunan Tümeninin alayları, saat 21.30’a doğru yer yer Türk mevzilerine girmeye başladılar. Karşı taarruza sevk edilen 5’inci Türk Tümeni ihtiyat alayı, düşman ilerleyişi durduruldu. Fakat bu sırada 5’inci Tümenin ortadaki 24’üncü Alayı, sağ kanadındaki bu karşılıklı süngü hücumlarının etkisinden kuşatıldığını sanarak birinci hat siperlerini terk edip ikinci hat siperlerine çekildi. Bu çekiliş, doğal olarak, kenardaki diğer alayları da etkiledi, onlar da.kanatlarını geriye çektiler.

             5’inci Tümen Komutanı Kurmay Yarbay Kenan (Dalbaşar), gece yarısı 2’nci Grup Komutanı Albay Selahattin Adil’e verdiği raporda : «Mangal Dağı’nın en tepesinde tutunmaya çalıştığını, Tümenin önemli kayıplara uğradığını, birliklerin birbirine karıştığını, bir çok subayın yaralandığını ve emir komuta düzeninin bozulduğunu» bildiriyordu. Grup Komutanı da, 5’inci Tümeni daha fazla kuvvetle takviye edemeyeceğini düşündüğünden tümenin kuşatılma tehlikesiyle karşılaşmasından çekinerek birliklerin bu gece Mangal Dağı’nı terkedip daha kuzeydeki bir hatta çekilmesine karar verdi. Durumu da bir raporla Cephe Komutanlığına bildirdi.

            Savaşın daha ilk günü, açık Türk kanadının dayandığı bu çok önemli mevziin yarım günlük bir çarpışma sonunda, âdeta bir olup bitti halinde elden çıkmış olması, Türk yüksek komutanları arasında bir bomba etkisi yarattı. Bunun yankısını, İsmet Paşa gibi soğukkanlılığı ile tanınan bir askerin aşağıdaki çok aceledir kayıtlı mesajında da görmek mümkündü :

            ‘’2’nci Grup Komutanlığı’na; Vazife namusunu yerine getirmeyen birliklerin cürümlerini bağışlamak haddimiz değildir. Mangal Dağı’nın terkedilmesini gerektiren olay nedir? Bundan sorumlu olan hangi komutan veya komutanlardır? Makina (telgraf) başında ve birinci öncelikle cevap beklerim. demekteydi.

            Haymana bölgesinde bunlar yaşanırken, Polatlı’da Duatepe, Kartal Tepe, Beştepeler, Yıldız Dağı karşısındaki Yunan birlikleri taarruz için hazırlıklarını tamamlayıp gece yarısından sonra Sakarya Nehri’ni geçip birliklerimizle boğuşmaya başlamışlardı. Biraz daha güneyde 23 Ağustos’da Yunanlı’ların Sakarya’yı geçerek taarruz etmeleri neticesinde ise emniyet kuvvetleri ILICAÖZÜ-İNLERKATRANCI-TEMİRÖZÜ kuzeyine çekilmişlerdi.